تجارت الکترونیک

روند شتابان حجم تجارت الکترونیکی در جهان نشان دهنده تمایل و علاقه روزافزون بنگاه های اقتصادی و مصرف کنندگان به استفاده از تجارت الکترونیکی است . با فراهم شدن بسترهای الکترونیکی توسط دولت ها ، علاقه و اشتیاق به استفاده از تجارت الکترونیکی نیز بیشتر شده و به همان میزان تحولات و پیامدهای اقتصادی آن بیش از پیش در جامعه افزون می‌شود.

تجارت الکترونیکی از این توان برخوردار است که با ایجاد وضعیت های جدید صرفه جویی هزینه ، هماهنگی‌های بین بخشی و تسهیل تجاری بتواند تحولی در عرصه اقتصادی ایجاد کند. پنجمین همایش تجارت الکترونیکی با شعار ” تجارت الکترونیکی در خدمت تحول اقتصادی“ به منظور ارزیابی عملکرد دستگاه های اجرایی در حوزه تجارت الکترونیکی و سنجش میزان پیشرفت ها و همچنین موانع فراروی کاربردهای تجارت الکترونیکی برگزار گردید. گزارش ذیل که توسط خانم بنفشه مشهدی میرزا از اداره خارجه تهیه و تنظیم شده‌است، چکیده ای از مهم‌ترین مطالب مطروحه در این زمینه همراه با مقدمه ای بر مفاهیم تجارت الکترونیک می باشد. اصول و مبانی نظری تجارت الکترونیک با وجودی که برخی از متخصصان بر این عقیده اند که استفاده از ابزار فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند تلگراف و تلفن از دیرباز در تجارت وجود داشته، باید اذعان کرد که بحث تجارت الکترونیکی فقط یک کانال ارتباطی برای تجارت نیست و با آن تفاوت زیادی دارد. تجارت الکترونیکی با محتوای جدید در حقیقت یک بستر فکری و ایدئولوژیک برای نگاه جدید به تجارت با استفاده از ابزارهای توانمند فناوری اطلاعات و ارتباطات است که از زمان حضور اینترنت به صورت جدی مطرح و به کار گرفته شده است. شاید به همین دلیل در میان تعاریف متعددی که از تجارت الکترونیکی شده است تعریف ” خرید و فروش از طریق اینترنت، اینترانت و شبکه های خصوصی “ برای تجارت الکترونیک بیشتر مطرح شده است. اگرچه این تعریف هم جامع نیست و در حقیقت تجارت الکترونیکی مجموعه فعالیت های فیزیکی و غیرفیزیکی مراحل خرید و فروش، از مرحله خرید مواد اولیه، مراحل تولید، مراحل توزیع و فروش و خدمات بعد از فروش را شامل می شود، اما اجماع بر روی این تعریف وجود دارد. بازیگران اصلی تجارت الکترونیکی در حقیقت به سه گروه مردم، بنگاه‌های کسب و کار و دولت دسته بندی می شوند و ارتباط بین دو به دو آنها انواع تجارت الکترونیکی را رقم می زنند. در جدول زیر این دسته بندی نشان داده شده است. بازیگران اصلی تجارت الکترونیکی – مرجع آنکتاد 1 (2003) G دولت C مصرف کننده B بنگاه B (بنگاه) B2G B2C B2B C (مصرف کننده) C2G C2C C2B G (دولت) G2G G2C G2B البته فرم های پیشرفته تری از تجارت الکترونیکی در بین بنگاه‌های بزرگ اقتصادی (C-Commerce) تجارت الکترونیکی همراه (M-Commerce) در حال توسعه می باشند. توسعه تجارت الکترونیکی، بسترها، زیرساخت‌ها تجارت الکترونیکی در دهه گذشته در سطح جهانی آثار و پیامدهای مهم اقتصادی به دنبال داشته است که این آثار هم در سطح کلان اقتصادی و بخش ها و هم در سطح بنگاه قابل مشاهده است. با گذشت زمان و با فراهم شدن بسترهای الکترونیکی و توسعه به کارگیری روزافزون آن در فعالیت های اقتصادی و کسب وکار به تدریج اثرات آن بر منافع ملی کشور نیز آشکار شده است. تجارت الکترونیکی پدیده ای است که نیاز به زیرساخت های مختلف دارد. ارتباطات و زیرساخت فناوری، آمادگی محیط تجاری، توسعه محیط تجاری و فرهنگی، فراهم شدن محیط قانونی، تناسب سیاست‌ها و چشم‌اندازهای دولت، پذیرش تجارت الکترونیکی توسط مصرف کنندگان و بنگاه ها از الزامات بهره مندی از تجارت الکترونیکی است که این موارد به طیف وسیعی از اقدامات نیازمند است. در سه سال اخیر زیرساخت های لازم برای توسعه تجارت الکترونیکی با ایجاد سامانه های الکترونیکی و خدمات فضای مجازی تجاری الکترونیکی ایجاد شده و بانک ها نیز به سمت ارائه خدمات بهینه در فضای مجازی در حرکت هستند . بطور کلی توجه به تجارت الکترونیکی یک مبحث بین المللی است و رقابت داخلی مفهوم خود را از دست داده و دیگر نمی توان با وجود کاهش چرخه عمر محصول بدون به کارگیری ابزار تجارت الکترونیکی سازمان خدمتی را ایجاد کرد. لذا برای ماندن در چنین بازاری باید به سرعت اطلاعات را دریافت و به بازار عرضه کرد که این چابکی به ارتباط و تعامل موثر بین مولفه های مختلف بازار بستگی دارد که تنها با استفاده از تجارت الکترونیکی و فضاهای مجازی میسر است. وزارت بازرگانی با توجه به اهمیت و ضرورت موضوع، تلاش‌های وسیعی در جهت فراهم کردن زیرساخت‌ها و آمادگی محیطی برای فعالیت فعالان اقتصادی در زمینه های گوناگون به عمل آورده که بطور کلی می‌توان آن را در چهار بخش ذیل خلاصه کرد : 1-راه اندازی مرکز CA ( امضای دیجیتالی )‌ به منظور تأمین امنیت و اعتماد در تعاملات تجاری در شبکه 2-اجرایی نمودن طرح طبقه بندی ، شماره گذاری کالا و خدمات در سطح ملی با مشخصات استاندارد کالا بصورت واحد (این امر برای خرید مجازی ضروری است .) 3-فرهنگ سازی و آموزش 4-اصلاح نظام توزیع . تجارت الکترونیکی در بخش بازرگانی برخی از مهمترین اقدامات انجام یافته در این زمینه عبارتند از : 1-تشکیل مرکز توسعه تجارت الکترونیکی مطابق ماده 80 قانون تجارت الکترونیکی مصوب 18/10/82 مجلس شورای اسلامی ، وزارت بازرگانی موظف شد با تجمیع واحدهای ذیربط مرکز توسعه تجارت الکترونیکی را به منظور حمایت از فعالیت های تجارت الکترونیکی در کشور ایجاد کند. 2-گزارش ملی تجارت الکترونیکی. 3-کارگروه تجارت الکترونیکی. برنامه جامع توسعه تجارت الکترونیکی در سال 84 توسط هیأت محترم وزیران تصویب و ابلاغ شد که در آن وظایف دستگاه‌های اجرایی برای توسعه تجارت الکترونیکی مشخص شده است . 4-صدور گواهی دیجیتال. 5-طرح پنجره واحد Singel window. 6-طبقه بندی کالا و ایران کد : پیاده سازی سیستم طبقه بندی و کدگزاری یکنواخت ملی کالا و خدمات (ایران کد) سبب ایجاد زبان مشترک و روان سازی ارتباطات درونی و بیرونی در سازمان ها و بنگاه‌های اقتصادی با هدف شناسایی یکسان کالاها در سطح ملی خواهد شد. 7-اندازه گیری تجارت الکترونیکی : سیاست گذاران برای ارزیابی دقیق وضعیت تجارت الکترونیکی در کشور و بررسی انحراف از سیاست ها و برنامه‌های از پیش تعیین شده به داده های دقیق و معتبر نیاز دارند به همین دلیل اندازه گیری و ارزیابی وضعیت تجارت الکترونیکی و آثار اقتصادی آن ضروری به نظر میرسد. 8-روش‌های اعتماد و ساماندهی روی سایت های تجارت الکترونیکی : طرح ایجاد و مدیریت لوگوی اعتماد سایت‌های تجاری به منظور پیشگیری از هرگونه سوء استفاده و هم چنین اعتمادسازی در تعاملات مردم با سایت‌های تجاری در وزارت بازرگانی. 9-فروش محصولات اساسی کشاورزی از طریق اینترنت. جایگاه تسهیل تجاری در توسعه تجارت خارجی تسهیل تجاری به دنبال حداقل کردن هزینه مبادلات و پیچیدگی بین المللی برای تجار در عین حفظ سطح کنترل های دولتی است. تسهیل تجاری به منظور ارائه یک محیط با ثبات، واضح و قابل پیش بینی برای تجارت ملی و بین المللی سه هدف ذیل را دنبال می کند. -ساده سازی -هماهنگ‌سازی -استاندارد سازی در همین راستا پیچیدگی در زنجیره عرضه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هرچه پیچیدگی در زنجیره عرضه افزایش ‌یابد، تأخیرها و هزینه‌های ناشی از رویه های ناکارآمد، بیشتر می شود. با توسعه هرچه بیشتر سیستم‌های تولید و توزیع به هنگام (Just in Time) به روزکردن رویه ها به یک موضوع اصلی برای تجارت تبدیل می‌شود. آثار اقتصادی تسهیل تجارت رشد صادرات کالا و تسهیل فعالیت‌های تجاری موضوعی مهم در اقتصادهای توسعه یافته و در حال توسعه است. زیرا می تواند در افزایش رقابت پذیری کالاها و خدمات کشورها در بازارهای جهانی و جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی بیشتر مؤثر باشد. افزایش مشارکت بنگاه‌های کوچک و متوسط در تجارت بین المللی نیز در تسهیل فعالیت های تجاری نقش مهمی را ایفا می کند. هزینه های مبادلات تجاری هزینه‌های مبادلات تجاری شامل دو بخش مستقیم و غیرمستقیم است. هزینه‌های مربوط به ابزارهای مرتبط پرداخت و هزینه‌های مربوط به خدمات مرتبط با تجارت (بیمه) جزو هزینه‌های مستقیم محسوب می‌شوند. تأخیرهای رویه ای مانند زمان مورد نیاز برای صدور پروانه گمرکی و جابجائی محموله، فقدان قابلیت پیش بینی در کاربرد یا تفسیر مقررات، تشریفات و قراردادها، فرصت‌های از دست رفته تجاری ، در قالب هزینه‌های غیرمستقیم مبادلات تجاری قرار می گیرند. توصیه های بانک جهانی برای ایران توسعه کاربرد اسناد الکترونیکی ، افزایش سطح همکاری بین گمرکات ، سازمان بنادر و کشتیرانی بانک‌ها و سایردستگاه‌ها ، توسعه زیرساخت‌های بندری ، افزایش ساعات کاری گمرکات و بنادر ، ایجاد تسهیلات برای پرداخت حقوق گمرکی ، زمان گشایش L/C توسط بانک‌ها ، حذف ارائه همزمان اسناد به صورت الکترونیکی و دستی، انجام بازرسی‌ها بر پایه خطر پذیری به جهت کم کردن بازرسی فیزیکی کالاها از جمله توصیه‌های سازمان ملل در این زمینه محسوب می شوند. بانکداری الکترونیکی – عملکرد بانک مرکزی بطور کلی عملکرد بانک مرکزی در زمینه بانکداری الکترونیکی بر مبنای دو محور زیر استوار بوده است : -ایجاد و توسعه زیرساخت عملیات بین بانکی به منظور ارائه خدمات متنوع بانکی -هدایت و ترغیب بانک های کشور به استفاده از زیرساخت ها و ارائه خدمات بانکی الکترونیکی با هدف کاهش مراجعات به شعب بانک‌ها و کاهش تقاضای عمومی برای اسکناس و ایران چک اهم زیرساخت های ارتباطی در این زمینه عبارتند از : Core banking سیستم بانکداری یکپارچه ، بانک جامع اطلاعات مشتریان ( باهدف رتبه بندی واعتبارسنجی ) ، نظام پرداخت نوین، نظام تبادل بین بانکی ، فرهنگ‌سازی و آموزش ، امنیت ، نظارت . در این قسمت به توضیحی پیرامون مهم ترین زیرساخت ارتباطی که همان سیستم بانکداری یکپارچه می‌باشد، می پردازیم. core banking (سیستم بانکداری یکپارچه) سیستم بانکداری یکپارچه به مجموعه ای از کلیه خدمات بانکی اطلاق می‌شود که در یک سیستم پیاده سازی شده و در یک بانک اطلاعاتی ادغام شده است. این سیستم، سیستم متمرکزی است که کلیه عملیات بانکی اعم از Front Office و Back Office در آن قابل مدیریت هستند. با توجه به اینکه در بانکداری نوین مهم ترین اصل خدمت به مشتری درسریع ترین زمان ممکن است ، دربانکداری امروز سیستم یکپارچه یا core banking یکی از بهترین و سریع ترین سیستم هایی است که مشتری می تواند بدون کمترین زمان ممکن به خواسته خود برسد. امروزه اساسی‌ترین مسئله در بانکداری الکترونیکی ، موضوع core banking یا بانکداری متمرکز ، جامع و یکپارچه است. لذا لازمه گسترش بانکداری نوین و استفاده توسط عموم، به کارگیری سیستم بانکداری متمرکز وتبدیل تمامی حساب های مشتریان به حساب های متمرکز است . از سوی دیگرلازمه پیاده سازی موفق تمامی پروژه هایی که دربانک مرکزی اجرا شده و یا درحال اجراست، وجود حساب های متمرکز در بانک هاست . بنابراین حرکت به سمت پیاده سازی بانکداری متمرکز بسیار مهم و حیاتی است، تا حدی که حتی تبدیل تمامی حساب ها به متمرکز در آیین نامه اجرایی بانکداری الکترونیکی از سوی دولت به بانک ها تکلیف شده و بانک ها باید تا پایان سال 87 همه حساب های خود را متمرکز کنند. رابطه بانکداری الکترونیک و نظام های پرداخت ارتباط بین این دو مقوله به قدری به هم نزدیک است که نمی توان آنها را به تفکیک و به طور جداگانه تعریف کرد. به عنوان مثال ساتنا روش پرداختی است که بر اساس آن پول از یک بانک به بانک دیگر از طریق الکترونیکی انتقال می یابد ولی لازمه ارائه این سرویس ، وجود سیستم متمرکز (core banking) در بانک حواله‌دهنده و گیرنده است . یا انتقال کارت به کارت ، استفاده از POS و . . . که انواعی دیگر از روش پرداخت است و باید بانک هر دوطرف دارای سیستم متمرکز باشند . با توجه به اینکه عمده عملیات بانکی مربوط به دریافت و پرداخت وجه به صورت مستقیم و غیر مستقیم است ، این خدمات نوین در پرداخت و بانکداری الکترونیکی به هیچ عنوان قابل تفکیک نبوده و حتی در برخی مواقع منطبق برهم بوده و هر دو یک مقوله هستند. جمع بندی تجارت الکترونیک به دلیل سرعت، کارایی، کاهش هزینه ها و بهره برداری از فرصت های زودگذر عرصه جدید را در رقابت گشوده است تا آنجا که گفته می شود عقب افتادن از این سیر تحول نتیجه ای جز منزوی شدن در عرصه اقتصاد جهانی نخواهد داشت. همگام با این تغییر و تحولات در سطح جهانی، کشور ما نیز در جهت بهره‌برداری از فرصت هایی که عصر اطلاعات و محصول کلیدی آن، تجارت الکترونیکی، فراهم نموده است گام‌هایی برداشته است. در حوزه پرداخت الکترونیکی و بانکداری الکترونیکی نسبت به سال های قبل پیشرفت های چشمگیری حاصل شده است. رشد قابل توجه مشتریان خدمات تلفن بانک، صورتحساب تلفنی، پرداخت تلفنی و اینترنتی قبوض، اینترنت بانک و خدمات همراه بانک نشان دهنده استقبال فعالان اقتصادی از بانکداری الکترونیکی است. پیاده سازی و به بهره برداری رسیدن سامانه تسویه ناخالص آتی (ساتنا) ، گسترش شبکه شتاب، گسترش ابزارهای پرداخت الکترونیکی ، صدور کارت اعتباری ، . . . از اقدامات انجام گرفته در حوزه بانکداری الکترونیکی می باشد.

/ 0 نظر / 12 بازدید